Ogólnopolski Związek Zawodowy
Pracowników Transportu
Rada Krajowa

Brak wiedzy ułatwia dyskryminację


Szef z piekła rodem wyróżniające

Tylko co czwarta osoba wie, że nierówne traktowanie w zatrudnieniu jest zakazane. W takiej sytuacji nawet najlepsze przepisy nie chronią pracowników przez niepożądanymi działaniami.

 

Obywatele, w tym pracownicy, nie rozumieją zasady równości, więc nie zawsze zdają sobie sprawę, że ktoś ich dyskryminuje i nie zawsze reagują na przypadki gorszego traktowania innych osób. Polskie przepisy antydyskryminacyjne są nieprecyzyjne, co utrudnia ich stosowanie w praktyce.

Tak wynika z raportu rzecznika praw obywatelskich „Ochrona przed dyskryminacją w Polsce. Stan prawny i świadomość społeczna”, przygotowanego w związku z 10-leciem obowiązywania przepisów ustawy o równym traktowaniu (weszła w życie 1 stycznia 2011 r.). RPO podkreślił, że konstytucja przewiduje nieograniczony zakaz dyskryminacji.

– Tymczasem ustawa o równym traktowaniu wprowadza zamknięty i wąski katalog cech prawnie chronionych w kilku wybranych przez ustawodawcę dziedzinach – wskazał Adam Bodnar.

Praca i wiedza

W zakresie zatrudnienia optymistyczne nie są w szczególności dane dotyczące świadomości prawnej. Z badań (Kantar) wynika, że w 2020 r. co trzeci respondent nie wiedział, czy w Polsce zakazane jest nierówne traktowanie w zatrudnieniu (np. w zakresie rekrutacji, wynagrodzeń, awansów). Jeszcze większa grupa 37% uznała, że nie obowiązują takie obostrzenia, a 5% – że dotyczą tylko zatrudnionych na umowach o pracę. Tylko co czwarty ankietowany potrafił prawidłowo wskazać, że ochrona taka obejmuje zarówno etatowców, jak i zatrudnionych na umowach cywilnoprawnych. 

Co więcej, stan wiedzy na ten temat nie tylko nie poprawia się, lecz wręcz pogarsza. Dla przykładu w 2016 r. co trzeci pracownik wskazywał prawidłową odpowiedź, a co czwarty twierdził, że nie obowiązuje zakaz dyskryminacji. 

Z badań wynika też, że zatrudnieni nie radzą sobie z oceną tego, czy dane zachowanie lub działanie jest przejawem dyskryminacji (np. tylko nieco ponad połowa ankietowanych uznała, że niedozwolone jest pytanie kandydatki do pracy o plany rodzinne). Potwierdzają to eksperci. 

– Pracownicy wciąż często mylą dyskryminację z mobbingiem. Nie zdają sobie też sprawy, że w przypadku tej pierwszej nie chodzi o to, aby wszyscy mieli np. równe pensje, tylko takie samo wynagrodzenie, jeśli świadczą taką samą pracę jednakowej jakości – tłumaczy dr Maciej Chakowski z kancelarii C&C Chakowski & Ciszek. 

Jeszcze gorsza jest wiedza na temat ułatwień w dochodzeniu swoich uprawnień. Tylko 17 proc. ankietowanych zdawało sobie sprawę, że pracownik musi jedynie uprawdopodobnić zarzut dyskryminacji, a to pracodawca – w razie sporu – ma obowiązek udowodnić, że nie naruszył zasady równego traktowania (18 proc. w 2018 r.).

– Zatrudnieni nie wiedzą, że w znaczący sposób zwiększa to ich szanse na uzyskanie odszkodowania z tytułu dyskryminacji. Często nie zdają sobie też sprawy z tego, że procedura postępowania przed sądami pracy jest odformalizowana i mogliby np. poradzić sobie z nim bez konieczności skorzystania z usług prawnika. Panuje przekonanie, że sprawa wiąże się z kosztami, wymaga czasu, a jej wynik jest niepewny, więc dochodzenie roszczeń nie ma sensu – dodaje dr Chakowski.

Te tendencje potwierdzają statystyki. Z danych resortu sprawiedliwości wynika, że w I połowie 2019 r. przed sądami rejonowymi toczyło się tylko 400 spraw o odszkodowanie z tytułu dyskryminacji w zatrudnieniu (liczba ta od lat spada, np. w 2014 r. spraw było 912, w 2016 r. – 698, a w 2018 r. – 528). Skoro w Polsce jest 13 mln pracowników najemnych, to można jedynie domyślać się, że do sądów trafia zaledwie ułamek tego typu przypadków (zwłaszcza że – według badań – dyskryminacji w działalności gospodarczej lub zawodowej w ogóle nie doświadczyło tylko 38 % osób; 11 % styka się z nią często, a 27 % – od czasu do czasu).

Na dodatek sprawy z zakresu równego traktowania zdecydowanie częściej kończą się odrzuceniem powództwa lub umorzeniem sprawy niż uwzględnieniem roszczenia pracownika.

– Firmy znają te statystyki i wiedzą, że świadomość zatrudnionych co do ochrony jest niska, więc same nie podejmują działań edukacyjnych, bo uznają, iż nie mają w tym interesu. Koło się zamyka. Najlepszym rozwiązaniem wydaje się interwencja publiczna, tzn. wprowadzenie edukacji antydyskryminacyjnej, np. na poziomie szkół średnich – podkreśla dr Chakowski.

Podobny wniosek znalazł się w raporcie RPO, przy czym jest on poparty statystykami. Wprowadzenie tego typu zajęć popiera 70 % ankietowanych.

dyskryminacja w zatrudnieniu
fot. Wiedza o dyskryminacji w zatrudnieniu. / Źródło: Dziennik Gazeta Prawna

 

Niezłe prawo

Lepiej oceniany jest poziom legislacji dotyczącej przeciwdziałania dyskryminacji w zatrudnieniu. Co do zasady Polska prawidłowo implementowała unijne przepisy w tym względzie i szeroko określiła ochronę pracowników. Tak wynika m.in. z dołączonej do raportu ekspertyzy dr. Macieja Kułaka (przygotowanej na zlecenie Biura RPO). Niektóre zagadnienia trzeba jednak zmienić lub doprecyzować, aby nie budziły wątpliwości. Chodzi np. o objęcie ochroną działalności w jakichkolwiek organizacjach zrzeszających osoby wykonujące dany zawód, a nie tylko w samorządach zawodowych (jak to określił polski ustawodawca).

– Samorząd zawodowy w polskim porządku prawnym jest zgodnie z art. 17 Konstytucji RP instytucją szczególną, gdyż może być tworzony wyłącznie w drodze ustawy i przynależy jedynie zawodom zaufania publicznego. Tymczasem forma samorządu zawodowego nie jest jedyną dopuszczalną w prawie możliwością organizowania się osób wykonujących określony zawód – wskazał dr Kułak.

Jego zdaniem należy też m.in. rozszerzyć ochronę osób niepełnosprawnych w zakresie tzw. racjonalnych usprawnień (czyli środków podejmowanych przez pracodawcę, które mają umożliwić niepełnosprawnym dostęp do pracy i jej wykonywanie lub rozwój zawodowy).

Autor: Łukasz Guza

Artykuł pochodzi z: Dziennika Gazeta Prawna

Udostępnij post

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on pinterest
Share on telegram
Share on vk
Share on mix
Share on skype
Share on email

Zapisz się do naszego newslettera

Nasz profil Facebook

Polecamy ten portal

poradnik związkowca

Polecamy hosting

Kalendarz wpisów

Marzec 2021
P W Ś C P S N
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
293031  

Archiwum